Stenen veilig gebruiken in het aquarium: let op pH en hardheid

Stenen zijn een prachtige toevoeging aan je aquarium, maar niet elke steen is veilig. Sommige gesteenten bevatten kalk of metalen die je waterwaarden veranderen en je vissen kunnen schaden. Met een paar eenvoudige tests en de juiste kennis gebruik je stenen zonder risico.

Waarom zijn sommige stenen niet geschikt?

Het probleem zit in de minerale samenstelling. Stenen die kalk bevatten, lossen langzaam op in het aquariumwater.

Dat verhoogt de KH (carbonaathardheid) en daarmee de pH. Voor Oost-Afrikaanse cichliden uit het Malawimeer is dat prima -- die houden van hard, alkalisch water. Maar voor vissen uit zacht, zuur water (veel Zuid-Amerikaanse en Aziatische soorten) kan een stijgende pH stress en gezondheidsproblemen veroorzaken. Daarnaast kunnen bepaalde gesteenten zware metalen bevatten (koper, zink, ijzer) die in kleine hoeveelheden giftig zijn, vooral voor garnalen en slakken.

De azijntest: simpel en betrouwbaar

De snelste manier om te testen of een steen kalk bevat: De test is niet 100% waterdicht -- sommige stenen bevatten weinig kalk die niet reageert met azijn maar wel langzaam oplost in zuurder aquariumwater. Maar als vuistregel is het een uitstekende eerste screening. Vergeet niet om regelmatig de waterkwaliteit te meten. Let op: Gebruik zoutzuur (verkrijgbaar bij de bouwmarkt) voor een gevoeliger test.

1. Druppel witte azijn of schoonmaakazijn op een vers gebroken oppervlak van de steen (niet op de buitenkant, die kan verweerd zijn).
2. Bruist het? Dan bevat de steen kalk (calciumcarbonaat) en zal het je KH en pH verhogen.
3. Geen reactie? De steen is waarschijnlijk inert en veilig voor de meeste aquaria.

Een druppel zoutzuur reageert ook op stenen met een laag kalkgehalte. Draag handschoenen en werk buiten of in een goed geventileerde ruimte.

Veilige steensoorten voor het aquarium

Deze gesteenten zijn bewezen inert en veranderen je waterwaarden niet:

• Dragon stone (Ohko stone): Inert kleigesteente, populair in aquascaping
• Lava: Poreus vulkanisch gesteente, pH-neutraal
• Basalt: Donkergrijs, dicht en zwaar. Geen invloed op waterwaarden
• Graniet: Hard en bestand tegen oplossing. Veilig in elke opstelling
• Leisteen: Plat, donker en inert. Ideaal als basis voor hout of planten
• Kwarts: Hard en chemisch inert. Wit kwarts is populair als decoratie

Steensoorten die de waterwaarden veranderen

Gebruik deze alleen bewust in aquaria waar hard water gewenst is:

• Seiryu stone: Bevat kalk, verhoogt KH met 1-3 dKH. Populair maar niet voor zachtwater-bakken
• Kalksteen / tufsteen: Sterk KH-verhogend. Alleen voor cichliden-aquaria
• Koraal en schelpen: Lossen op en verhogen KH en pH flink
• Marmer: Kalkgesteente in een ander jasje. Verhoogt hardheid geleidelijk

Stenen uit de natuur: kan dat?

Ja, maar wees voorzichtig. Stenen die je in de natuur vindt kunnen verontreinigingen bevatten: pesticiden, meststoffen, zware metalen of organisch materiaal. Volg deze richtlijnen:

• Verzamel niet langs drukke wegen of in landbouwgebied -- verontreiniging is daar het grootst
• Kies stenen uit stromend water: die zijn al jarenlang gespoeld
• Doe de azijntest om kalkgehalte te controleren
• Boen de stenen schoon met een harde borstel en heet water, geen zeep
• Kook kleine stenen 20-30 minuten om bacterien en eitjes te doden
• Kook geen grote stenen: die kunnen door thermische uitzetting scheuren of barsten

Hoeveel steen kan je aquarium aan?

Er is geen vaste regel, maar houd rekening met het gewicht op de bodem. Een groot stuk seiryu stone kan 10-15 kilo wegen.

Leg altijd een dunne laag bodemgrond of schuimrubber onder zware stenen om het glas te beschermen. Stapel stenen nooit direct tegen de glazen wand aan -- een verschuivende steen kan het glas breken. Denk naast fysieke schade ook aan de techniek; zorg dat je de apparatuur in je aquarium veilig installeert. Qua waterinvloed: hoe meer kalkhoudende steen je gebruikt in verhouding tot het watervolume, hoe groter het effect op je KH en pH.

In een groot aquarium van 200 liter merk je minder van een paar kilo seiryu stone dan in een nano-bak van 30 liter, zeker wanneer je de eerste vissen gaat toevoegen.

Vuistregel: Meet na het plaatsen van nieuwe stenen wekelijks je KH en pH gedurende een maand. Blijven de waarden stabiel? Dan is er niets aan de hand. Stijgen ze? Dan moet je beslissen of dat acceptabel is voor je visbezetting, of de steen vervangen door een inert alternatief.